Kościół św. Stanisława i św. Małgorzaty w Janowcu

Przez kilkadziesiąt lat XVI wieku w tym kościele modliły się obok siebie dwa wyznania: katolicy w starej, gotyckiej części, a kalwini w nowej, dobudowanej przez Firlejów. Dopiero pod koniec stulecia przebito między nimi arkady i powstała jedna świątynia. Fara św. Stanisława i św. Małgorzaty stoi u podnóża wzgórza zamkowego w Janowcu nad Wisłą, między rynkiem a dawnym małym rynkiem, przy którym stała nieistniejąca dziś bożnica.

Historia: dwa kościoły w jednym

Pierwszy, zapewne drewniany kościół parafialny stał tu, we wsi zwanej wtedy Serokomlą, na długo przed 1325 rokiem. W połowie XIV wieku zastąpiła go niewielka murowana świątynia św. Małgorzaty, którą wsparł finansowo biskup krakowski Bodzanta – jej mury przetrwały w dzisiejszej kaplicy św. Anny. Po 1537 roku, gdy wieś stała się prywatnym miastem Janowcem, Piotr Firlej zaczął dobudowywać od południa znacznie większą nawę z prezbiterium. Jego synowie przeszli na kalwinizm i od 1559 roku nowa część służyła protestantom.

Po śmierci Andrzeja Firleja (zm. 1585) i jego żony Barbary ze Szreńskich katolicy odzyskali całość i połączyli obie części. Prace przyspieszyły zapewne od 1595 roku, gdy właścicielem Janowca został katolik Stanisław Tarło. W 1604 roku biskup Bernard Maciejowski ponownie poświęcił kościół, nadając mu rozszerzone wezwanie św. Stanisława i św. Małgorzaty.

Co zobaczyć

• Piętrowy nagrobek Andrzeja Firleja i Barbary ze Szreńskich z piaskowca, wykonany około 1587 roku w warsztacie Santi Gucciego. Później nagrobek „przywłaszczyli” sobie Tarłowie.
• Sklepienie nawy z siecią sztukatorską naśladującą gotyckie żebra i herbami Gozdawa, Przegonia i Topór na fałszywych zwornikach.
• Murowaną emporę chóru na trzech arkadach z kolumnami jońskimi, z lat 1610–1615.
• Wieżę i renesansowe szczyty – kościół jest mniej znanym przykładem tzw. renesansu lubelskiego, tworzonego przez muratorów znad jeziora Como.
• Późnobarokowe ołtarze – główny przypisywany Tylmanowi z Gameren – oraz marmurowy lawaterz w zakrystii.

Ciekawostki

W 1914 roku ostrzał artyleryjski podpalił dach nawy i wieży; prowizorycznie zabezpieczono je słomą, a odbudowano dopiero po wojnie. W pożarze w 1972 roku spłonął obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z ołtarza głównego, który zastąpiono kopią. W zamkniętym pomieszczeniu pod wieżą zachował się gotycki portal dawnej fasady starego kościoła.

Tripto podpowiada

Fara stoi w centrum miasteczka, otoczona cmentarzem w kamiennym murze z bramą z XVII wieku. Na wnętrze przeznacz 20–30 minut, najlepiej przed mszą lub po niej. Kościół łatwo połączyć z wizytą na zamku Firlejów, który góruje nad Janowcem. Z drugiego brzegu Wisły, z Kazimierza Dolnego, kursuje w sezonie prom do Janowca, więc oba miasteczka można zwiedzić w jeden dzień.