Kolegiata w Kartuzach

Nad głównym wejściem do kartuskiej kolegiaty kołysze się anioł z kosą: to wahadło zegara wbudowanego w emporę organową, a cały kościół przykrywa dach w kształcie wieka trumny. Oba motywy mówią to samo, co dewiza zakonu, który tu zbudował świątynię: memento mori, pamiętaj o śmierci. Gotycki kościół Wniebowzięcia NMP jest najcenniejszym zabytkiem Kartuz i jednym z najważniejszych na Pomorzu, a w prezbiterium zachowało się złocone obicie ze skóry, jakiego nie ma nigdzie indziej w Polsce.

Historia: Raj Maryi na Kaszubach

Kartuzję Domus Paradisi Mariae, czyli Raj Maryi, założono w 1380 roku ok. 40 km na zachód od Gdańska, między jeziorami Klasztornym i Karczemnym. Budowę kościoła rozpoczęto według gminy Kartuzy w 1381 roku z inicjatywy gdańskiego patrycjusza Jana Thiergarta, a konsekrowano go 7 października 1403 roku (inne źródła podają lata budowy 1383–1405). Kartuzi żyli w odosobnieniu, każdy w osobnym domku zwanym eremem, a wiele z 16 eremów ufundowali gdańscy mieszczanie. Do kościoła przechodzili krytymi krużgankami, by nie wychodzić na zewnątrz.

Klasztor rozwijał się dzięki nadaniom zakonu krzyżackiego i darowiznom, prowadził smolarnie, huty szkła i mielerze. Po kasacie klasztoru niemal wszystkie eremy i krużganki rozebrano. Dziś kościół jest świątynią parafialną i siedzibą Kartuskiej Kapituły Kolegiackiej.

Co zobaczyć

• Dach w kształcie wieka trumny, barokowy, widoczny najlepiej z boku kościoła.
• Gotycki ołtarz z 1444 roku z gdańskiego warsztatu, do 1639 roku ołtarz główny; dziś jego środkowa część i predella stoją w Złotej Kaplicy.
• Ołtarz Wieczerzy Pańskiej z czarnego marmuru i białego angielskiego alabastru, dzieło gdańskiego mistrza Hansa Caspara z 1678 roku.
• Barokowe stalle z lat 1643 i 1677 z wizerunkami apostołów, eremitów i scen Męki Pańskiej.
• Kurdyban w prezbiterium: złocone, tłoczone obicia ze skóry z lat 80. XVII wieku.
• Tron przeora z 1677 roku z postaciami Boga Ojca, św. Brunona i św. Hieronima.

Ciekawostki

Kurdyban ufundował przeor Wawrzyniec Fendrich. Składał się z 60 pól po 4,5 florena każde, co dało pokaźną sumę 270 florenów, a Kartuzy to jedyny kościół w Polsce, gdzie takie obicie zachowało się w pierwotnym miejscu. Zegar na późnorenesansowej emporze z ok. 1640 roku ma tylko jedną wskazówkę. Z dawnego zespołu przetrwały jeden erem, fragment wielkiego krużganka, budynki gospodarcze i refektarz, w którym od 1995 roku działa galeria sztuki współczesnej.

Tripto podpowiada

Kolegiata stoi przy ul. Klasztornej 5. To czynny kościół parafialny, więc zwiedzaj go poza nabożeństwami; zanim wejdziesz, obejdź świątynię, by zobaczyć dach i jedyny zachowany erem. Na wnętrze i otoczenie wystarczy 45–60 minut, a latem warto trafić na Kartuski Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej, którego koncerty odbywają się w kolegiacie. Spod kościoła zejdziesz nad Jezioro Klasztorne, a w centrum Kartuz czeka Muzeum Kaszubskie. Miasto to dobry punkt wypadowy do Kaszubskiego Parku Krajobrazowego.