Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy

Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy to najstarszy zachowany budynek miasta – gotycka, ceglana fara stojąca nad Brdą, kilkadziesiąt metrów od Starego Rynku. Z zewnątrz surowa, w środku zaskakuje kolorem: ściany i sklepienia pokrywa modernistyczna polichromia z lat 20. XX w. W ołtarzu głównym znajduje się gotycki obraz Matki Bożej z Różą, czczony w sanktuarium Matki Bożej Pięknej Miłości. Od 2004 r. kościół jest katedrą diecezji bydgoskiej.

Historia fary

Parafię erygowano w 1346 r., razem z lokacją miasta, a pierwszy kościół budowano w latach 1346–1364. Po pożarze w 1425 r. rozpoczęto budowę nowej świątyni; prace trwały z przerwami do 1502 r., choć już w 1466 r. kościół był w użyciu. To trójnawowa budowla z cegły, długa na ok. 52 m. Barokową sygnaturkę na kalenicy dodano w 1702 r.; w dzwonnicy wiszą m.in. dwa dzwony z Kamieńca Podolskiego (1641 i 1737).

W czasie okupacji, 9 stycznia 1940 r., Niemcy przekazali kościół niemieckim wiernym i zakazali wstępu Polakom. Obraz Matki Bożej z Różą wywieziono w 1943 r. do Mąkowarska; wrócił we wrześniu 1945 r. W 1993 r. fara została kolegiatą, a 25 marca 2004 r. Jan Paweł II ustanowił ją katedrą nowej diecezji bydgoskiej.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Obraz Matki Bożej z Różą (zwany też Madonną z Różą) – gotyckie malowidło z ok. 1467–1475 r. w barokowym ołtarzu głównym z ok. 1666 r. Prymas Stefan Wyszyński koronował je 29 maja 1966 r., a Jan Paweł II nałożył nowe korony 7 czerwca 1999 r.
• Polichromia – projekt Stefana Cybichowskiego, wykonanie i witraże Henryka Jackowskiego-Nostitza (1922–1925), z inicjatywy proboszcza ks. Tadeusza Skarbka-Malczewskiego. To rzadki w Polsce przykład modernistycznej dekoracji gotyckiego wnętrza.
• Ołtarz Krzyża Świętego z renesansowym krucyfiksem z 1525 r.,
• barokowe ołtarze boczne (m.in. św. Barbary, św. Antoniego, Matki Bożej Szkaplerznej),
• nagrobek Marcina Orłowity (1630) i klasycystyczne epitafium Mikołaja Czapskiego,
• kaplica Krzyża Świętego (1617) z odnowioną polichromią w stylu art déco – od 2002 r. stała kaplica spowiedzi,
• organy o 28 głosach.

Zwróć uwagę na prezbiterium: jest szersze od nawy głównej o prawie 2 m, a jego oś jest lekko przesunięta – ślad długiej, etapowej budowy. Wnętrze mieści ok. 1800 osób, dlatego katedra jest miejscem największych uroczystości diecezjalnych. W latach 2013–2018 wymieniono pokrycie dachów i przeprowadzono prace przy ołtarzu głównym.

Zwiedzanie – praktycznie

Wstęp do katedry jest bezpłatny. To czynny kościół, więc zwiedzaj poza mszami i nabożeństwami i zachowaj ciszę. Godziny otwarcia dla turystów sprawdź przed wizytą na miejscu lub na stronie parafii katedralnej. Na obejrzenie wnętrza wystarczy 20–30 minut.

Najładniejszy widok na bryłę katedry jest od strony rzeki – z Wyspy Młyńskiej i z okolic jazu Farnego, szczególnie o zachodzie słońca.

Dojazd i parking

Adres: ul. Farna 2. Z Starego Rynku to ok. 100 m ulicą Farną, z dworca Bydgoszcz Główna ok. 2 km (tramwajem do centrum). Okolica katedry to strefa ograniczonego ruchu i płatnego parkowania – lepiej przyjść pieszo.

W okolicy

• Stary Rynek z ratuszem i Pomnikiem Walki,
• Wyspa Młyńska i Młyny Rothera – po drugiej stronie Młynówki,
• Biały Spichrz (Zbiory Archeologiczne Muzeum Okręgowego),
• Spichrze nad Brdą i Opera Nova – kilka minut spacerem.

Sprawdzono: październik 2026