Jezioro Goczałkowickie

Pod taflą Jeziora Goczałkowickiego leży centrum dawnej wsi Zarzecze razem z kościołem, a także historyczna granica między Górnym Śląskiem a Śląskiem Cieszyńskim. Zbiornik na Wiśle, napełniony w 1956 roku, ma do 32 km² powierzchni i jest dziś jednym z głównych źródeł wody pitnej dla aglomeracji śląskiej. Do wody wejść nie można, ale z 2980-metrowej korony zapory i z grobli pobliskich stawów obserwuje się jedno z najważniejszych ptasich miejsc południowej Polski.

Historia: woda dla przemysłowego Śląska

Pomysł zbiornika na górnej Wiśle wracał od początku XX wieku, a w latach 20. promował go Gabriel Narutowicz. Szybki rozwój Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i groźba braku wody przesądziły sprawę po wojnie: studia trwały od 1947 roku, budowę prowadzono w latach 1950–1955. Pod wodą znalazła się część Zarzecza — przesiedlono około 2000 mieszkańców z 428 gospodarstw. Prace prowadzono w pośpiechu: w czaszy zostały stare wały przeciwpowodziowe, pnie drzew, żelbetowe bunkry z czasów II wojny światowej i przyczółki dawnego mostu.

Zbiornik w liczbach

Zapora w Goczałkowicach-Zdroju ma około 2980 m długości, a zbiornik mieści około 168 mln m³ wody. Mimo rozmiarów jest płytki — średnia głębokość wynosi około 5,3 m, a poziom wody waha się nawet o kilka metrów, co mocno zmienia wygląd brzegów. Zbiornikiem zarządza Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów; zapewnia on około 38% uzdatnianych wód powierzchniowych dla tej spółki, a przy okazji chroni przed powodzią i służy gospodarce rybackiej.

Ptaki

Badania z lat 1983–2004 potwierdziły na zbiorniku i w jego otoczeniu 258 gatunków ptaków, w tym 113 lęgowych. Gniazdowały tu m.in. czapla purpurowa, podgorzałka, rybitwa białowąsa i szablodziób, który w 2002 roku wyprowadził tu drugi udany lęg w Polsce. W czasie przelotów pojawiają się do 2 tys. kormoranów, setki do kilku tysięcy gęsi zbożowych i nawet 10–40 tys. krzyżówek. Zbiornik w całości leży w obszarze Natura 2000 „Dolina Górnej Wisły”, a na pobliskich stawach znajduje się największa w kraju kolonia lęgowa ślepowrona.

Tripto podpowiada

Obszar samego zbiornika jest objęty zakazem wstępu, więc nie planuj tu plażowania ani obchodzenia jeziora brzegiem. Najlepszy start to korona zapory — spacerowo-rowerowy trakt łączący Goczałkowice-Zdrój z Zabrzegiem, na którego przejście w jedną stronę zarezerwuj około 40 minut. Ptaki najwygodniej obserwować z alei przez kompleks leśny Bór, między stawami Maciek i Zabrzeszczak. Najwięcej dzieje się podczas wiosennych i jesiennych przelotów; zabierz lornetkę i nie schodź z wyznaczonych dróg.