Fort VII – Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Nad bramą Fortu VII przy ul. Polskiej w Poznaniu wisi napis „Konzentrationslager Posen”. To nie atrakcja militarna, lecz miejsce pamięci: w latach 1939–1944 Niemcy urządzili tu obóz, który sami nazywali „obozem krwawej zemsty” (Lager der Blutrache). Zginęło w nim około 4500 osób, a przez jego cele przeszło co najmniej 17 tysięcy więźniów – głównie przedstawicieli wielkopolskich elit i konspiracji.

Historia: od pruskiego fortu do obozu

Fort zbudowano w latach 1876–1880 jako jeden z 18 fortów zewnętrznego pierścienia Twierdzy Poznań; pierwotnie nosił imię Colomb. Podczas powstania wielkopolskiego, w nocy z 5 na 6 stycznia 1919 roku, powstańcy przejęli go bez jednego wystrzału przed atakiem na lotnisko Ławica, a w okresie międzywojennym służył jako magazyn 3. Pułku Lotniczego.

Obóz zaczął działać 10 października 1939 roku. Trafiali do niego ludzie z niemieckich list proskrypcyjnych: powstańcy wielkopolscy i śląscy, urzędnicy, profesorowie, nauczyciele, księża, harcerze, artyści, a później członkowie organizacji podziemnych. Krótko po otwarciu w jednej z dawnych remiz artyleryjskich Niemcy uruchomili eksperymentalną komorę gazową, w której zamordowano co najmniej kilkaset pacjentów szpitali psychiatrycznych; komora działała prawdopodobnie do stycznia 1940 roku. Od marca 1943 roku więźniów przenoszono do obozu w Żabikowie; ostatni opuścili fort 27 kwietnia 1944 roku, a w fosie urządzono hale fabryki Telefunken.

Co zobaczysz

Zwiedzanie prowadzi przez dziedziniec fortu, korytarze i dawne cele, w których pokazano ekspozycję o więźniach, warunkach pobytu i terrorze. Szczególnie przejmujące są Schody Śmierci – wysokie, strome kamienne stopnie, z których esesmani spychali więźniów – oraz cela dawnej komory gazowej. W 1963 roku urządzono w niej Mauzoleum Męczeństwa Wielkopolan z tablicami z nazwiskami pomordowanych. Nad bramą stoi drewniany krzyż, który ocaleni ustawili w Dzień Zaduszny 1946 roku. Muzeum otwarto oficjalnie 16 kwietnia 1980 roku, a w latach 2017–2023 przeprowadzono remont za ponad 33 mln zł. Od 2025 roku placówka jest oddziałem Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie.

Informacje praktyczne

• Godziny (marzec–październik): wtorek–sobota 10:00–17:00, niedziela 10:00–16:00; listopad–luty: wtorek–niedziela 10:00–16:00; poniedziałki nieczynne. 1 listopada muzeum jest otwarte 9:00–19:00.
• Bilety: normalny 10 zł, ulgowy 5 zł, we wtorki wstęp bezpłatny. Oprowadzanie po polsku 70 zł, po angielsku 90 zł – termin trzeba zarezerwować.
• Samodzielnie można zwiedzać z audioprzewodnikiem w aplikacji Movi Guide.
• Muzeum nie zaleca wizyty dzieciom poniżej 13 lat; dzieci i młodzież wchodzą tylko pod opieką dorosłych.

Dojazd

Wjazd prowadzi od ul. Polskiej (w kierunku ul. Bukowskiej), przed zjazdem stoi tablica informacyjna. Najbliższe przystanki to „Polska” (na żądanie, ok. 600 m pieszo) i „Bułgarska/Polska” (ok. 800 m); fort leży jeden przystanek od pętli Ogrody. Przy muzeum są stojaki rowerowe. Numery linii autobusowych się zmieniają, więc trasę sprawdź w dniu wizyty.

Tripto podpowiada

Zarezerwuj co najmniej 1,5–2 godziny i nie traktuj fortu jako szybkiego przystanku na zdjęcia. Najwięcej daje zwiedzanie z przewodnikiem albo audioprzewodnikiem, bo historię wielu cel trudno odczytać bez komentarza.