Tuł

Tuł (621 m n.p.m.) wygląda jak zwykły zalesiony garb między Goleszowem a Leszną Górną, ale ma dwie niezwykłe historie. Pod koniec epoki brązu stała na nim jedna z największych i najwyżej położonych osad kultury łużyckiej w polskich Karpatach, a jego wapienne łąki należą do najcenniejszych stanowisk storczyków na Śląsku Cieszyńskim. Do tego szczyt leży dokładnie na głównym wododziale Polski.

Historia: osada sprzed 2700 lat

Ślady pradziejowego osadnictwa znaleziono na szczycie podczas zwiadu archeologicznego w 1997 roku, a wykopaliska w 2003 roku potwierdziły osadę kultury łużyckiej. Zajmowała ok. 3 ha i mieszkało w niej co najmniej 100–150 osób. Fragmenty naczyń, rozcieracze i żarna oraz datowanie radiowęglowe pozwoliły ustalić, że osada funkcjonowała od schyłku epoki brązu (900–750 p.n.e.) po początek epoki żelaza (750–400 p.n.e.). Dziś nie ma tu rekonstrukcji ani ekspozycji – to wiedza, którą warto mieć w głowie, stojąc na szczytowej polanie.

Przyroda: storczyki i wododział

Tuł zbudowany jest z wapieni cieszyńskich, a jego zbocza pokrywają głównie łąki i zarośla z roślinnością wapieniolubną. Po II wojnie światowej naukowcy zanotowali tu i w najbliższej okolicy 923 gatunki roślin; na początku XX wieku rosły tu 22 gatunki storczyków. Wody ze wschodnich stoków spływają do Cisówki w dorzeczu Wisły, z pozostałych – przez Leszniankę i Olzę do Odry. Od 2007 roku łąki storczykowe chroni użytek ekologiczny o powierzchni 6,94 ha. Wczesną wiosną zalesiony szczyt porasta czosnek niedźwiedzi, a jesienią na łąkach kwitną zimowity.

Co zobaczyć

• Polanę pod stromymi stokami Tułu – widok na Trzyniec z hutą, Cieszyn i miasta Zagłębia Ostrawsko-Karwińskiego, przy bardzo dobrej przejrzystości aż po Jesioniki.
• Paklony – stare, drzewiaste klony polne na wschodnich stokach, chronione jako pomniki przyrody.
• Dawne schronisko „Pod Tułem” – willa z lat 1930–1931, w latach 1946–2006 obiekt turystyczny PTTK, dziś prywatna restauracja z pokojami.
• Rezerwat „Zadni Gaj” na sąsiednim wzgórzu Zagoj z naturalnym stanowiskiem cisa.

Tripto podpowiada

Na sam wierzchołek nie prowadzi znakowany szlak – zielony szlak z Goleszowa na Czantorię Wielką trawersuje zbocza Tułu. Z Goleszowa dojście zajmuje ok. 1 godz. 15 min. Wygodny wariant to pętla opracowana przez cieszyńskich przewodników PTTK: start przy Gminnym Ośrodku Kultury w Goleszowie (tam można zaparkować), zielonym szlakiem pod Tuł i do osiedla Budzin (ok. 600 m n.p.m.) u stóp Małej Czantorii, a powrót przez Cisownicę – 16 km, ok. 5,5 godziny. Na storczyki najlepiej przyjść wiosną i wczesnym latem; nie schodź wtedy z dróg i nie zrywaj roślin.