Przełęcz Karkoszczonka

Karkoszczonka to najniższe i najwygodniejsze przejście przez grzbiet Beskidu Śląskiego między Szczyrkiem a Brenną — szeroka przełęcz na wysokości około 723–729 m n.p.m. (źródła podają obie wartości), którą miejscowi chodzili od wieków. Przez długi czas była też granicą dwóch światów: Śląska Cieszyńskiego i Żywiecczyzny, dwóch diecezji i dwóch strojów góralskich.

Granica, której nie widać

Grzbiet nad przełęczą oddzielał historyczne Księstwo Cieszyńskie (a wcześniej Królestwo Czeskie) od Żywiecczyzny należącej do Królestwa Polskiego. Przez ponad dziewięć wieków biegła tędy także granica diecezji krakowskiej i wrocławskiej, a do dziś jest to naturalna granica etnograficzna: w Brennej noszono strój górali śląskich, w Szczyrku — żywieckich. Mieszkańcy Szczyrku-Biłej nazywają przełęcz czasem po prostu „Granicą”. Przez siodło przebiega dziś granica Brennej i Szczyrku.

Skąd nazwa

Do niedawna przełęcz nazywano „Skałką”, podobnie jak dawną nazwę Klimczoka. Obecna nazwa przeszła z dawnego osiedla pasterskiego na polanach po stronie Biłej i pochodzi od gwarowego słowa „karkosze” — tak górale nazywali gałęzie odrąbane ze ściętych drzew iglastych.

Chata Wuja Toma

Tuż pod siodłem, po stronie Szczyrku, stoi prywatne schronisko „Chata Wuja Toma”. Urządzono je w drewnianej chacie góralskiej z 1918 roku; od lat 70. XX wieku działała tu studencka chatka gliwickiej Politechniki, a w 1998 roku obiekt kupili prywatni właściciele, którzy nadali mu obecną nazwę i rozbudowali go. To popularny cel krótkich wycieczek ze Szczyrku i miejsce na posiłek w trakcie wędrówki grzbietem.

Szlaki i dojście

• żółty z Brennej Bukowej — gmina Brenna podaje 2 h podejścia / 1,5 h zejścia; dolny odcinek to ścieżka przyrodnicza z tablicami o roślinach i zwierzętach (start przy parkingu przy Karczmie pod Skalicą),
• żółty ze Szczyrku Centrum — około 50 minut,
• czerwony Główny Szlak Beskidzki — na Klimczok około 1 h, na Przełęcz Salmopolską około 2,5 h.

Drogi z obu dolin są w większości pokryte wąskim asfaltem, ale przejazd przez przełęcz jest zamknięty dla samochodów — szlaban stoi po stronie Brennej, a droga leśna należy do Lasów Państwowych. Co pewien czas wraca pomysł otwarcia jej dla ruchu publicznego, ale sprzeciwiają się temu Lasy Państwowe i organizacje ekologiczne.

Tripto podpowiada

Karkoszczonka to dobry cel na pierwszą górską wycieczkę z dziećmi: podejście ze Szczyrku jest krótkie, a na górze czeka schronisko. Ambitniejsi mogą połączyć przełęcz z Klimczokiem i wrócić do Szczyrku inną drogą. Godziny działania schroniska sprawdź przed wyjściem, zwłaszcza poza sezonem.