Kościół św. Michała Archanioła w Gdyni

Na Kępie Oksywskiej, przy ul. płk. Stanisława Dąbka, stoi niewielki kościół św. Michała Archanioła – najstarszy zachowany budynek Gdyni i całego Trójmiasta. Jego dzieje sięgają 1224 roku i fundacji księcia gdańskiego Świętopełka II, a mury, tablice i otaczający świątynię cmentarz opowiadają zarówno o średniowiecznym Pomorzu, jak i o polskiej Marynarce Wojennej.

Historia: od Świętopełka do odbudowy po wojnie

Parafię na Oksywiu powołał w 1253 roku biskup kujawsko-pomorski Wolimir. Obejmowała Kępę Oksywską i prawie cały obszar dzisiejszej Gdyni, długo zanim powstało tu miasto. Z pierwotnej średniowiecznej świątyni do dziś przetrwała jedynie ściana zachodnia. W XIV wieku kościół rozbudowano o wieloboczne prezbiterium i nawę boczną od północy.

W czasie wojen szwedzkich świątynię zniszczono i ograbiono z wyposażenia. Odbudowa nastąpiła w 1687 roku, kiedy kościół otrzymał nową drewnianą wieżę z barokowym hełmem. Kolejną restaurację przeprowadzono w latach 1925–1927, a podczas II wojny światowej budynek był dwukrotnie częściowo zniszczony i odbudowano go krótko po wojnie. Układ wnętrza nawiązuje do wiejskich kościołów parafialnych, typowych dla Pomorza Gdańskiego w XIII i XIV wieku.

Co zobaczyć

Bryła jest skromna: jednonawowe wnętrze zamknięte wielobocznym prezbiterium, kamienno-ceglane mury i ciemna, drewniana wieża. W środku stoi neobarokowy ołtarz główny z 1930 roku, a na ścianach wiszą tablice upamiętniające bł. ks. Władysława Miegonia – kapelana Marynarki Wojennej, który zginął w Dachau – oraz admirałów Józefa Unruga i Jerzego Świrskiego. W wieży wiszą trzy dzwony z 1957 roku: Piotr (600 kg), Królowa Polski (420 kg) i Michał (200 kg).

Mały Panteon Marynarki Wojennej

Za ołtarzem polowym, na zewnętrznej ścianie kościoła, umieszczono spiżowe tablice okrętów zatopionych w II wojnie światowej, m.in. „Grom", „Orzeł", „Jastrząb", „Kujawiak", „Orkan" i „Dragon". Każda podaje miejsce i datę zatonięcia, wers polskiego poety i łacińską formułę „Mersis in bello". Są tu też tablice poświęcone Flotylli Pińskiej i Wiślanej oraz oficerom Marynarki Wojennej zamordowanym w okresie stalinizmu. W 1983 roku całość poświęcono i od tego czasu kościół nazywany jest Małym Panteonem Marynarki Wojennej.

Ciekawostki

Oksywski cmentarz parafialny, rozciągający się poniżej kościoła, to najstarsze miejsce pochówku w Gdyni. Leży na zboczu wzniesienia nad Zatoką Pucką, a u jego podnóża rozciąga się port Marynarki Wojennej. Spoczywają tu ludzie, którzy tworzyli historię regionu, m.in. Antoni Abraham. Za najstarszą „wojskową" mogiłę uchodzi grób ks. Antoniego Muchowskiego (zm. 1915), uczestnika powstania styczniowego i zesłańca, któremu udało się zbiec z Syberii.

Tripto podpowiada

Na sam kościół z zewnątrz i cmentarz zarezerwuj około godziny, a jeśli trafisz na otwarte drzwi – dolicz czas na tablice we wnętrzu. Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc godziny, w których można wejść do środka, warto sprawdzić w parafii. Oksywie leży kilka kilometrów na północ od centrum Gdyni, a z Kępy rozciągają się widoki na zatokę. Na Oksywiu stoi też kościół garnizonowy Matki Bożej Częstochowskiej, więc spacer można przedłużyć o drugą świątynię związaną z flotą.