Kolegiata w Stargardzie Szczecińskim

Mieszkańcy często nazywają ją katedrą, choć od początku była kościołem parafialnym. Kolegiata Najświętszej Maryi Panny Królowej Świata w Stargardzie to jedna z najważniejszych gotyckich świątyń nad Bałtykiem: ma 77,5 m długości, nawę wysoką na ponad 30 m i wieżę o wysokości 83,5 m. To tu szczeciński architekt Henryk Brunsberg po raz pierwszy zastosował barwną ceramiczną dekorację, którą potem naśladowano na całym Pomorzu i w Brandenburgii.

Historia: siedem wieków budowy i odbudowy

Budowę murowanego kościoła rozpoczęto w 1292 roku na miejscu starszej świątyni związanej z lokacją miasta. Najpierw powstała trzynawowa, bezwieżowa hala. W drugiej połowie XIV wieku dobudowano dwie wieże z gęstym rytmem wydłużonych blend zwieńczonych tondami — ten motyw naśladowali później budowniczowie innych kościołów pomorskich. Około 1380 roku Henryk Brunsberg przebudował wschodnią część: dodał obejście z wieńcem kaplic ukrytych za jedną ścianą bez przypór oraz ośmioboczną kaplicę Mariacką, przypominającą angielskie kapitularze.

Od połowy XVI wieku do 1945 roku kościół służył protestantom. Pożar w 1635 roku zniszczył sklepienia, wieże i średniowieczne wyposażenie — wcześniej było tu ponad 50 ołtarzy, trzy pary organów i osiem dzwonów. W 1945 roku ogień znów uszkodził świątynię. W latach 1948–1957 komunistyczne władze urządziły w niej magazyn, a 30 listopada 1957 roku kościół poświęcił kard. Stefan Wyszyński. W 2010 roku kolegiata wraz z murami miejskimi została uznana za pomnik historii.

Co zobaczyć

• Galeryjka tryforyjna nad obejściem prezbiterium — w budownictwie ceglanym to rozwiązanie wyjątkowe.
• Kaplica Mariacka na planie ośmioboku, z osobnym namiotowym dachem i ceramicznymi figurami w niszach na elewacji.
• Ceramiczne główki na zewnątrz kaplicy Mariackiej — mężczyźni, kobiety i fantastyczne postaci.
• Fresk Chrystusa w Tłoczni Mistycznej z pierwszej połowy XV wieku w zakrystii, najstarsza zachowana polichromia kolegiaty.
• Kaplica burmistrza Piotra Gröninga z dobrze zachowanymi malowidłami, m.in. z proroctwem Ezechiela.
• Relief z Księgi Rodzaju w portalu wieży północnej, prawdopodobnie z XIII wieku.

Ciekawostki

W XIX wieku w kuli sygnaturki prezbiterium znaleziono dokument z 1622 roku, który wylicza, że minęło wtedy 330 lat od założenia świątyni — stąd data 1292. Po przebudowie z lat 1905–1911 kościół ponownie poświęcono 30 sierpnia 1911 roku w obecności cesarza Wilhelma II i cesarzowej Augusty Wiktorii. W latach 2020–2023 przeprowadzono „remont stulecia" za niemal 21 mln zł: odnowiono elewacje i posadzki, a nowa malatura wnętrza odtwarza możliwie wiernie pierwotny wygląd ścian i sklepień.

Tripto podpowiada

Kolegiata zamyka południowo-wschodni narożnik Rynku Staromiejskiego. Najpierw obejdź ją z zewnątrz i zatrzymaj się przy kaplicy Mariackiej — ceramiczny wystrój najlepiej widać z bliska. Na bryłę i wnętrze zaplanuj 45–60 minut. To czynny kościół, więc zwiedzanie planuj poza Mszami; taras widokowy na wieży północnej, otwarty w 2006 roku, był w ostatnich latach niedostępny ze względów bezpieczeństwa, dlatego przed wizytą sprawdź komunikaty parafii. Kolegiatę dobrze połączyć ze spacerem wzdłuż średniowiecznych murów i bram Stargardu.