Klasztor w Żarnowcu

10 sierpnia 1946 roku do opustoszałego klasztoru nad Jeziorem Żarnowieckim przyjechało dwanaście benedyktynek z Wilna — z niewielkim dobytkiem i jedną kozą. Ożywiły miejsce, w którym od 1866 roku nie mieszkała żadna mniszka, choć jego historia sięga połowy XIII wieku. Dziś Opactwo Benedyktynek w Żarnowcu to jeden z najstarszych zespołów klasztornych Pomorza i zarazem żywa wspólnota, która udostępnia turystom gotyckie krużganki i klasztorne muzeum zwane Skarbcem.

Historia: cysterki, benedyktynki i prawie osiem wieków

W 1215 roku wieś Żarnowiec otrzymali z nadania książęcego cystersi z Oliwy, a to oni ufundowali tu klasztor cysterek. Siostry datują fundację na lata 1240–1245, w części opracowań pojawia się rok 1235. Książę Mściwój II zatwierdził fundację w 1279 roku. Kościół powstał w ostatniej ćwierci XIII wieku i został powiększony po 1389 roku staraniem oliwskich cystersów.

Średniowiecze nie oszczędzało klasztoru: w 1433 roku przyszli husyci, w 1440 roku zaraza zabrała jedenaście sióstr, a w wojnie trzynastoletniej dobra splądrowali zaciężni Zakonu Krzyżackiego. W 1462 roku nad Jeziorem Żarnowieckim, na gruntach cysterek, rozegrała się bitwa pod Świecinem; według tradycji poległy dowódca krzyżacki Fritz von Raveneck został pochowany w klasztornym kościele. W 1589 roku, na prośbę biskupa włocławskiego, chełmińska ksieni Magdalena Mortęska przysłała siedem benedyktynek, a ostatnie trzy cysterki opuściły klasztor. Prusacy sekularyzowali dobra w 1772 roku, w 1834 roku formalnie skasowali opactwo, a ostatnia mieszkająca tu mniszka zmarła w 1866 roku. Po wojnie, po 80 latach przerwy, klasztor przejęły siostry z Wilna z przeoryszą Edytą Samuk na czele.

Co zobaczyć

• Kościół parafialny z ostatniej ćwierci XIII wieku, rozbudowany po 1389 roku.
• Gotyckie krużganki, częściowo udostępnione zwiedzającym.
• Skarbiec, czyli klasztorne muzeum — m.in. rękopisy z XV wieku, pastorały, bogato zdobiony graduał, szaty i hafty liturgiczne oraz rzeźby sakralne.
• Gotycka piwnica i kaplica mniszek.
• Dom kapelana z 1404 roku, przebudowany w 1635 roku, dziś plebania, a także spichlerz i fragmenty muru klasztornego.

Ciekawostki

Pierwsze powojenne lata siostry spędziły na pracy w gospodarstwie i przy suszeniu torfu, który służył jako opał. Edytę Samuk wybrano w 1960 roku na dwunastą ksienię w dziejach opactwa. Do 1996 roku mniszki modliły się latem w chórze, a zimą w maleńkim oratorium na poddaszu, dopiero potem poświęcono nową kaplicę. W latach 2016–2019 zespół przeszedł gruntowny „Remont Stulecia”. Część dawnych zbiorów można obejrzeć także w Bałtyckiej Bibliotece Cyfrowej.

Tripto podpowiada

Opactwo leży przy ul. Klasztornej 1 w Żarnowcu (gmina Krokowa). Według sióstr tylko w sezonie letnim Skarbiec jest otwarty bez wcześniejszego umawiania, od wtorku do soboty w godzinach 16:00–17:30, z wyjątkiem kilku dni świątecznych. W niedziele i poniedziałki oraz w Adwencie i Wielkim Poście jest nieczynny. Większe grupy powinny wcześniej uzgodnić termin telefonicznie lub mailowo, żeby nie kolidował z modlitwami i nabożeństwami. Część sal, ogród w wirydarzu i sad pozostają niedostępne ze względu na klauzurę. Latem działa sklepik z wyrobami sióstr — ciastkami, maściami i ręcznie malowanymi świecami. Na kościół, krużganki i Skarbiec zaplanuj około godziny.