Bateria im. Heliodora Laskowskiego w Helu

Bateria im. Heliodora Laskowskiego w Helu to przedwojenna polska bateria artylerii nadbrzeżnej ukryta w lesie na samym cyplu Mierzei Helskiej, kilkaset metrów od latarni. Jej cztery działa Bofors kalibru 152,4 mm we wrześniu 1939 r. stoczyły pojedynki z niemieckimi niszczycielami i pancernikami. Dziś Muzeum Obrony Wybrzeża udostępnia odrestaurowane stanowisko ogniowe nr 4 z armatą i małą wystawą w schronie — obowiązkowy przystanek na spacerze na koniec Polski.

Historia baterii „cyplowej”

Rozmowy o zakupie dział zaczęto w 1933 r., a 20 grudnia 1933 r. podpisano kontrakt ze szwedzkim Boforsem na cztery armaty wz. 35. Załogę formowano od 1935 r., a 1 stycznia 1937 r. jednostka otrzymała imię komandora podporucznika Heliodora Laskowskiego — szefa służby artylerii i uzbrojenia Marynarki Wojennej, inicjatora zakupu, który zmarł przedwcześnie. Działa stały na odkrytych żelbetowych stanowiskach z pancernymi osłonami, a pod nimi mieściły się magazyny amunicji. Od października 1938 r. baterią dowodził kpt. mar. Zbigniew Przybyszewski.

Wrzesień 1939

Bateria była najsilniejszym punktem Rejonu Umocnionego Hel. Najważniejsze momenty:

• 3 września — pojedynek z niszczycielami „Leberecht Maass” i „Wolfgang Zenker”, które wycofały się za zasłoną dymną.
• 25 i 27 września — wymiany ognia z pancernikami „Schleswig-Holstein” i „Schlesien”; bateria uzyskała trafienia, ale sama poniosła straty, a dowódca został ranny.
• 2 października — po wyczerpaniu amunicji bateria skapitulowała wraz z całym Helem, po 32 dniach obrony.

Po wojnie na stanowiskach ustawiono radzieckie działa B-13 kalibru 130 mm; jednostka działała do 1976 r. Dwie oryginalne armaty Bofors przetrwały — w Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni i w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Przybyszewskiego stracono w 1952 r. po stalinowskim procesie.

Co zobaczysz dziś

Stanowisko nr 4 Muzeum Obrony Wybrzeża odrestaurowało w 2008 r.: stoi na nim powojenna armata, a w podziemnym magazynie amunicji urządzono małą wystawę. Co roku odbywają się tu rekonstrukcje walk z 1939 r. W lesie wokół widać też ruiny innych stanowisk — nie schodź z wyznaczonych ścieżek. Na zwiedzanie wystarczy 20–30 minut.

Dla kogo i jak to połączyć

Stanowisko spodoba się starszym dzieciom i wszystkim, którzy znają historię Westerplatte — to jej mniej znany, helski rozdział. Najlepiej zaplanować pętlę: latarnia, bateria, Kopiec Kaszubów i plaża na cyplu, a potem powrót leśnymi ścieżkami do miasta. Jeśli chcesz zobaczyć wszystkie obiekty Helskiego Kompleksu Muzealnego, opłaca się karnet. Co roku 2 października Hel upamiętnia zakończenie obrony uroczystościami na cmentarzu i przy pomniku Obrońców Helu.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Sezon 2026 na stanowisku zakończył się 4 października; później obiekt jest otwierany okazjonalnie — zadzwoń: 691 040 385. Zimą 2026/27 nie ma stałych godzin.
• Bilety 2026: 8 zł normalny, 6 zł ulgowy (dochód na renowację) albo karnet 55/45 zł na wszystkie obiekty Helskiego Kompleksu Muzealnego. Bilet do MOW nie obejmuje stanowiska.
• Las wokół jest dostępny cały rok, nawet gdy stanowisko jest zamknięte.

Dojście

Stanowisko leży na cyplu, przy leśnej drodze od Latarni Morskiej Hel w stronę plaży na końcu półwyspu — to kilka minut pieszo od latarni. Ze stacji PKP Hel idzie się ok. 20–25 minut. Samochody najlepiej zostawić na parkingach w mieście.

W okolicy

Kopiec Kaszubów i plaża na cyplu, latarnia, Muzeum Obrony Wybrzeża (bateria „Schleswig-Holstein”).