Zamek oleśnicki

Na balustradzie zamkowej wieży w Oleśnicy siedzą kamienne lwy z tarczami herbowymi, a na elewacji skrzydła wschodniego od ponad czterystu lat trwa pojedynek namalowany techniką sgraffita. Zamek Książąt Oleśnickich, zaledwie około 30 km od Wrocławia, to jedna z najciekawszych renesansowych rezydencji Śląska: gotycki rdzeń Piastów, krużganki Podiebradów, barokowe wnętrza Wirtembergów i letnia rezydencja ostatniego niemieckiego następcy tronu w jednym kompleksie.

Historia: pięć dynastii w jednych murach

Gród w Oleśnicy pojawia się w źródłach w 1239 roku, gdy książę Henryk II Pobożny przyjmował tu posłów cystersów z Henrykowa. O murowanym zamku pierwszy raz mowa w 1292 roku. Gotycka warownia powstała najprawdopodobniej po 1323 roku z inicjatywy księcia Konrada I oleśnickiego – jej budynek mieszkalny miał 45 × 14 m i mury grubości około 2,5 m, co czyniło go jednym z największych budynków ówczesnego Śląska. W 1432 roku miasto zdobyli husyci, a zamek został uszkodzony.

Po wygaśnięciu Piastów oleśnickich księstwo przejęli w 1495 roku Podiebradowie i to oni nadali zamkowi renesansowy blask. W 1542 roku Jan z Podiebradów, dysponujący posagiem żony Krystyny Szydłowieckiej, rozpoczął przebudowę trwającą dwadzieścia lat; prace prowadził włoski budowniczy Jakub Parr. Od 1559 roku powstał Pałac Wdów, a wieżę podwyższono o ośmiokątną nadbudowę z galerią i kamiennymi lwami. Karol II Podiebradowicz zatrudnił Bernarda Niurona z Lugano: dobudowano skrzydło wschodnie, dwie kondygnacje renesansowych krużganków (1585–1600), przedbramie Pałacu Wdów (1603) i skrzydło południowe (1606–1608).

Od 1647 roku zamkiem władali Wirtembergowie – w latach 1702–1704 Chrystian Ulryk nadał wnętrzom barokowy wystrój i sprowadził bibliotekę. Po 1792 roku nastali Welfowie z Brunszwiku, a od 1884 roku zamek był lennem tronowym Hohenzollernów. Po I wojnie światowej zamieszkała tu księżna Cecylia z dziećmi, a w 1923 roku dołączył do niej następca tronu Wilhelm, powracający z internowania w Holandii.

Od wojny do zwiedzania

W styczniu 1945 roku w zamku mieściło się dowództwo niemieckiej 269 Dywizji Piechoty, ale walki nie wyrządziły mu dużych szkód. Gorsze przyszło później: grabieże i podpalenia po odejściu Armii Czerwonej. W zamku działały kolejno Technikum Budowlano-Drogowe, filia Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu (1971–1993) i Centralna Szkoła Instruktorów ZHP (1975–1992). Od 1993 roku właścicielem jest Komenda Główna OHP, a zamek należy do Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców.

Na co zwrócić uwagę

• Lwy na balustradzie wieży – na jednym z nich jest inskrypcja o księciu Janie z Podiebradów, na innym data renowacji galeryjki.
• Sgraffita skrzydła wschodniego – scena pojedynku i postać klucznika z 1586 roku.
• Krużganki na dziedzińcu – dwupoziomowe arkady, najbardziej fotogeniczne miejsce zamku.
• Ślady gotyckich okien i figura tarczownika z herbami księstw oleśnickiego i wrocławskiego.
• Łącznik prowadzący z Pałacu Wdów do kościoła zamkowego.

Tripto podpowiada

Zamek można zwiedzać samodzielnie z audioprzewodnikiem lub z przewodnikiem; trasa obejmuje dziedziniec, wieżę z widokiem na miasto, gabinet Wilhelma, salę rycerską i komnaty książęce – w tym łazienkę ukrytą w szafie. Grupy muszą rezerwować zwiedzanie z wyprzedzeniem. Aktualne godziny i ceny sprawdź przed przyjazdem bezpośrednio w zamku. Na wizytę zarezerwuj półtorej do dwóch godzin, a po wyjściu przejdź na pobliski rynek i do zachowanej Bramy Wrocławskiej, jedynej ocalałej bramy dawnych murów miejskich.