Kościół św. Jana Chrzciciela w Budzistowie

Kościół św. Jana Chrzciciela w Budzistowie ma zaledwie 8 × 5 m, a mimo to jest najstarszym ceglanym obiektem sakralnym Pomorza Środkowego i jedynym zabytkiem wczesnośredniowiecznego Kołobrzegu. Stoi we wsi, która zanim nazwano ją Budzistowem, przez stulecia nosiła niemiecką nazwę Altstadt, czyli „Stare Miasto”. To właśnie tu, kilka kilometrów od dzisiejszego centrum, nad Parsętą narodził się Kołobrzeg.

Budzistowo – pierwszy Kołobrzeg

W połowie IX wieku na wysokim prawym brzegu Parsęty, ok. 4 km od jej ujścia do morza, powstał gród otoczony drewniano-ziemnym wałem. Z czasem wyrosły przy nim podgrodzia i niewielki port, a cała osada mogła liczyć od dwóch do czterech tysięcy mieszkańców. W 1000 roku Thietmar z Merseburga odnotował utworzenie biskupstwa kołobrzeskiego z biskupem Reinbernem – pierwsza katedra stała właśnie tutaj. Na początku XII wieku gród zdobył Bolesław Krzywousty, a gdy w XIII wieku miasto lokowano bliżej morza, dawny ośrodek opustoszał i stał się wsią.

Rangę Budzistowa potwierdzają nowe odkrycia. W Parsęcie w rejonie wsi znaleziono wrak łodzi klepkowej z pierwszej połowy XI wieku – jeden z najstarszych takich znalezisk w Polsce. Według Muzeum Oręża Polskiego dowodzi on, że Budzistowo było wtedy ważnym portem; zabytki z rzeki pokazuje Muzeum Miasta Kołobrzeg.

Historia kościoła

Fundację przypisuje się księżnej pomorskiej Mirosławie, matce Barnima I, w 1222 roku – pierwsza świątynia mogła być jeszcze drewniana. Murowany kościół powstał prawdopodobnie ok. 1250 r., a w źródłach pojawia się najpóźniej w 1281 r. Należał do klasztoru w Mogilnie, w 1333 r. podlegał biskupowi kamieńskiemu.

Kolejne stulecia mocno go doświadczyły:

• po reformacji i wojnie trzydziestoletniej rozważano rozbiórkę, ale w 1670 r. kościół wyremontowano,
• uszkodzenia przyniosły oblężenia Kołobrzegu w 1760 r. (wojska rosyjskie) i 1807 r. – Francuzi sprzedali wtedy oba dzwony,
• odbudowa z 1824 r. dała nowe wejście od zachodu i ryglową wieżyczkę krytą gontem,
• po zniszczeniach z 1945 r. świątynię remontowano w latach 60. i 80., a w 1980 r. ponownie ją poświęcono.

Na co zwrócić uwagę

• Ceglane mury – tynk usunięto w XX wieku, więc dobrze widać średniowieczną cegłę i zamurowane portale boczne.
• Prezbiterium ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym – nawa pierwotnie też była sklepiona, dziś ma drewniany strop.
• Drewniana wieżyczka na dachu, znak rozpoznawczy kościoła od czasu odbudowy w 1824 r.
• Dawny cmentarz przykościelny ze starymi lipami i klonami, wpisany do rejestru razem z kościołem.
• Grodzisko – wczesnośredniowieczne, dwuczłonowe, o powierzchni ok. 4 ha; ślady wału zachowały się w jego północnej części.

Tripto podpowiada

Do Budzistowa prowadzi droga powiatowa z Kołobrzegu – wygodnie dojechać samochodem albo rowerem. Kościół obejrzysz z zewnątrz o każdej porze; godzin otwarcia wnętrza oficjalne źródła nie podają, więc do środka najpewniej zajrzysz przy nabożeństwie. Na kościół i spacer w stronę grodziska wystarczy 30–45 minut. Wizytę dobrze połączyć z Muzeum Miasta Kołobrzeg, gdzie zobaczysz znaleziska z Parsęty.